Vidalar ve vida çeşitleri

  • 04 Ekim 2016
Vidalar ve vida çeşitleri

Vidalar

Makine elemanları bölümünde Vida çeşitleri konusuna girmeden önce vidanın tanımına bakalım :
Silindirik veya konik yüzeylere eşit adım ve aynı profilde açılan helis kanallara vida denir.

Helis : Bir silindirde belirli bir noktadan belli bir açı ile bir devir yaptırıldığında meydana gelen bir dolanıma helis denir. Üçgenin taban kenarı silindir çevresine eşit olduğundan bir dolanma so nunda BC kenarı A noktasına gelir (p) yüksekliği helis adımı olur.

vida helisi ve elemanları

Vidalarda helis açısı ve adımın önemi :

Helis açısı yani adım küçük olursa vidanın oto blokajlığı artar. Helis açısının (adımın) küçük olduğu bağlantı vidaları yani üçgen vidalar iyice sıkıldıktan sonra muhtemel darbelerin etkisi ile kendiliğinden kolayca çözülmez.

Helis açısı (adımı) büyük olan vidalar da  vardır. Fakat bunlar bağlantı vidaları olarak değil hareket vidaları olarak kullanılırlar.

Vida Çeşitleri

Diş biçimlerine göre vida çeşitleri

Vidalar bilhassa bağlantı elemanlarının dişli kısımlarını oluşturan bölümler olarak her alanda günlük hayata girmiş makine elemanlarıdır. Vidalar gördükleri işlevin önemi bakımından çeşitli profillerde yapılmaktadır. Profillerine yani diş biçimlerine göre vidalar;

  • Üçgen Vidalar
  • Trapez Vidalar
  • Kare Vidalar
  • Testere Vidalar
  • Yuvarlak Vidalar

olmak üzere 5  gruba ayrılır. Bunların dışında bir de değişik profillerde ağaç ve saç vidaları vardır. Ancak bu cıvatalar elle yapılmayıp özel makinelerde otomatik olarak üretilmektedir.

profillerine göre vida çeşitleri

Üçgen vidalar : Diş profili üçgen biçimindedir . Üçgen vidanın diş açısı büyük; helis adımı küçüktür. Belirtilen özellikler, üçgen vidanın sıkma görevini iyi yapmasını sağlar. Bu nedenle üçgen vidalar, bağlama vidası olarak kullanılır.

Kare vidalar: Diş profili kare biçimindedir. Kare vida; hareket vidası olarak takım tezgâhlarının ana millerinde, preslerde vb. yerlerde kuvvet iletimi amacıyla kullanılır.

Trapez vidalar (TS 61/23): Diş profili 30° açılı eş kenar trapez biçimindedir.Trapez vida; hareket vidası olarak takım tezgâhlarının ana millerinde, sonsuz vidalarda vb. yerlerde kullanılır.

Testere vidalar (TS 61/30): Diş profili 30° açılı ve tek yönlü eğiktir. Testere vida; tek yönlü kuvvetleri taşımak için hareket vidası olarak vinçlerde, krikolarda vb. yerlerde kullanılır.

Yuvarlak vidalar (TS 61/32): Diş profili 30° açılı ve yuvarlaktır. Vida profilinin yuvarlaklığı (kaytanlığı); tozlu, kumlu, nemli yerlerde kullanılmasını sağlar.

Vida sistemine göre vida çeşitleri

Metrik vidalar

Metrik normal diş ,Metrik ince diş ve metrik boru diş olmak üzere üç tipi vardır .Diş tepe açısı Whitworth vidalarda 55 ° iken metrik vidalarda 60° dir.

metrik vida matkap çapı tablosu

Whitworth (Parmak) vidalar

Whitworth normal diş, Whitworth ince diş ve Whitworth boru diş olarak üç tipi vardır.Diş tepe açısı metrik vidalardan farklı olarak 55°dir. Whitworth vidalarda dişleri oluşturan üçgenin tepeleri üçgenin teorik yüksekliğinin 1/6’ sı kadar kesilerek yuvarlatılmıştır.

Vidanın somunu da aynı ölçüde yapılmıştır. Somun dişleri ile vidanın dişleri arasında  bir boşluk yoktur. Bu sebeple whitworth vidalar sızdırmazlık sağlayan vidalardır.

Metrik vidalarda somunun dişleri ile vida dişleri birbirini kavradıkları zaman diş diplerinde küçük boşluklar oluşur. Dolayısı ile dişler birbirini sadece yanaklardan kavrar. Halbuki whitworth vidalarda somun dişleri ile cıvata dişleri birbirini tamamen kavrar. Bu özelliklerden dolayı daha çok sızdırmazlık isteyen boru bağlantılarında whitworth vidalar kullanılır. Metrik vidalar ise sadece bağlantı vidası olarak kullanılır.

Konu ile ilgili olarak bknz : Metrik ve Whitworth vida tabloları

whitworth vidalar için değerler

Kullanma amacına göre vida çeşitleri

Bağlantı vidaları

Makine elemanlarını sökülebilir şekilde bağlamaya yararlar. Bunlar, Metrik, Whitwort ve boru vidalarıdır.

flanşlı bağlantı somun civata

Bağlantı vidası olarak kullanıma örnek flanş bağlantısı

vida çeşitleri bağlantı flanş vida

Bağlantı vidaları kullanımına bir örnek.Bağlantı vidalarını sadece makine sektöründe değil ,hayatımızın her alanında görebiliriz.

Hareket vidaları

Makine elemanlarının hareket ve kuvvet iletiminde kullanılırlar. Bunlar Trapez testere, yuvarlak, kare vidalardır. Kare vida pres ve krikolarda, yuvarlak vida musluklarda, tozlu çalışan makinalarda, trapez vida sonsuz vida ile beraber, testere vida tek yönlü yük taşımada kullanılır.

vida çeşitleri hareket vidaları

Trapez vida hareket ve güç iletiminde kullanılır.

 

mekanik kriko vidalı kriko trapez vida

Hareket vidalarının mekanik krikoda kullanımı

kare vida hareket vidası


hareket vidası olarak kare vida kullanımına örnek .Boru anahtarı

Boru vidaları

Boru vidası olarak tanınan vida aslında bir whitworth üçgen vidadır. Sadece boru bağlantıları için yapılıp standartlaştırıldığı için buna boru vidası denmiştir. Boru vidasının diş kesiti aynen normal vida kesiti gibidir. Ancak boru vidaların adımı normal adım vidalarından daha küçüktür. Yani bir parmak boyda normal vidaya göre daha çok diş vardır. Boru vidalarının önemli bir özelliği de dişlerinin 1/16 oranında konik yapılmasıdır.

boru vidası tablosu

vida çeşitleri boru vidası

Boru vidaları. Boruların iç ve dış yüzeylerine metrik ve whitworth ölçülerde açılır.

Ağız sayısına göre vida çeşitleri

Tek ağızlı vida

Vidaya alından bakıldığında bir ağız görülüyorsa tek ağızlı vidadır.

vida çeşitleri tek ağızlı vida

Çok ağızlı vida

Vidaya alından bakıldığında birden fazla ağız görülüyorsa çok ağızlı vida denir.

çok ağızlı vida

Vidaların ağız sayısına göre şekli. Şekilde 3 ağızlı vida görülüyor

Kullanma yerlerine göre vida çeşitleri 

Ağaç vidaları

Ağaçların bağlanmasında kullanılır.

vida çeşitleri ağaç vidası


vida çeşitleri ağaç vidası altıköşe başlı

Metal vidaları

Profilli vidalar (üçgen, kare, trapez, testere, yuvarlak, özel profilli vidalar.) saç vidaları.

vida çeşitleri sac vidası

Sac vidası profili ve kullanım örneği

vida çeşitleri trapez vida

vida çeşitleri kare vida

Vida çeşitlerinin kısaltılarak gösterilmesi

vida çeşitleri kısaltılarak gösterilmesi

Vidaların kısaltılarak gösterilmesi                                                                                                                             A) Tek ağızlı sağ vida için Vida çeşitleri : Whitworth vidası ,Whitworth ince diş vida,Whitworth boru vidası,metrik vida,metrik ince diş vida,trapez vida,yuvarlak vida ve testere vida.                                         B) Çok ağızlı sol vida için Vida çeşitleri : Sol vida,çok ağızlı sağ vida,çok ağızlı sol vida ,gaz sızdırmaz vida

Helis yönüne göre vida çeşitleri

Sağ vida ve sol vida nedir ?

Bir vidanın sağ vida ya da sol vida olduğunu nasıl anlarız ?

vida çeşitleri sağ helis sol helis

Vidalar sıkma ve ilerleme durumuna göre isimler alırlar. Sıkıldığında sağ yönde ilerliyorsa sağ, sol yönde ilerliyorsa sol vida denir.

Bir diğer deyişle: saat ibresi yönünde sıkılıyorsa sağ helistir. Saat ibresinin tersi yönünde sıkılıyorsa sol helis vidadır.

Baş biçimlerine göre vida çeşitleri

Vidalı elemanlarda baş biçimlerine göre sınıflandırma yapıldığında çeşitli civatalar oluşur.Baş biçimine bağlı olarak cıvataların görev alanı değişir. Altıköşe başlı , dört köşe başlı, silindir başlı,allen yuvalı,yuvarlak başlı tornavida ağızlı ,havşa başlı ,halka başlı ,kelebek başlı gibi tipleri vardır .

baş biçimlerine göre vida çeşitleri

Konu ile ilgili detay bilgi için bknz : Civata çeşitleri ve özellikleri 

 

 


MAKİNE TEKNOLOJİSİ İLGİLİ KONULAR

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

Bir Cevap Yazın